Jan van Munster / 2002
Jan Nicolaas van Munster (Gorinchem, 1939-2024) is een Nederlandse beeldhouwer, installatie- en lichtkunstenaar. Van Munster studeert in de jaren vijftig aan de Academie van Beeldende Kunsten en Technische Wetenschappen in Rotterdam en aan het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs in Amsterdam. Tot aan de jaren negentig is hij docent aan de Haarlemse Ateliers ’63, de Rotterdamse kunstacademie en aan de Koninklijke Academie voor Kunst en Vormgeving in Den Bosch.
Ultieme staat van de kunstenaar
Als kunstenaar werkt Van Munster aanvankelijk met solide materialen als hout, steen, brons en glas. Vanaf de jaren zeventig wordt de toepassing van licht belangrijker en wordt zijn werk minimalistisch. Van Munsters oeuvre gaat thematisch over verschillende vormen van energie, zoals elektriciteit, magnetisme en radioactiviteit. Hij laat beelden bevriezen of opgloeien en zet sculpturen onder stroom; altijd met elementen die spanning en contrast uitdrukken. Vanaf 1989 maakt hij IK-sculpturen, sculpturen in de vorm van de letters I en K – in graniet, staal, neon, kwik en op papier. Vaak wordt de maat bepaald door zijn eigen lichaamslengte van 172 centimeter. Voor hem staat het IK-gegeven voor de ultieme staat van de kunstenaar, op zoek naar beelden die in essentie de wereld samenvatten.
IK-eiland
Jan van Munster woont en werkt in het Zeeuwse Renesse en vanaf 2005 in Oost-Souburg. Daar creëert hij zijn IK-eiland, als totaalkunstwerk rond een monumentale watertoren. Dit IK-eiland is tevens een plek voor het werk van andere kunstenaars. Kunstwerken van zijn hand zijn te vinden in de openbare ruimte. Zo staat in Almere zijn 55 meter hoge Energienaald, vind je langs de A12 Grasspriet, een werk dat ’s nachts als lichtgroen neonlicht te zien is en torent sinds 2003 een IK-sculptuur op het kantoorgebouw Park Nieuweroord in Utrecht.
Van Munster: “Mijn werken gaan over energieën en tegenstellingen: licht en donker, warm en koud, haat en liefde, aantrekken en afstoten, lawaai en stilte.”
IK | 13 oktober 2003
Dit IK-beeld bestaat uit de letters I en K, die opgetrokken zijn uit donkergrijs graniet; een materiaal dat vaak gebruikt wordt voor grafstenen. Het funeraire karakter wordt versterkt door de tekst die in het beeld gehouwen is: ‘hier op de grond lig IK’. Van Munster ontleent deze tekst aan een gedicht van de Poolse dichter Kasja Chotkowska. Het doet overigens ook denken aan een van de beroemdste dichtregels uit de Nederlands geschiedenis: ‘Hier ligt Poot/ hij is dood’ van De Schoolmeester.
Tot denken aangezet
De sculptuur heeft precies de formaten van de kunstenaar en de hoogte maakt dat het beeld zeer geschikt is als zitplaats voor bezoekers aan het Sprengenpark. Het is Van Munsters’ intentie dat de beschouwer zich door het beeld persoonlijk aangesproken voelt en tot nadenken over het eigen zijn (en niet-zijn) aangezet wordt.
IK is samen met de beelden van de overige winnaars te zien in het Apeldoornse Sprengenpark (Sprengenparklaan, tussen de Asselsestraat en de John F. Kennedylaan). Een overzicht van deze beelden vind je op de plattegrond, waar ook een korte wandelroute op is aangegeven.
Ring over de kern van het beeldhouwen
Edelsmid, sieraadontwerper en beeldhouwer Jan Matthesius (Amstelveen, 1950) heeft een ring gemaakt in titanium, een veel gebruikt materiaal omdat het sterk, licht, anti-allergeen en goed bewerkbaar is. Voor dit ontwerp is Matthesius teruggegaan naar de kern van het beeldhouwen: de geometrische vormen bol, cilinder en kubus. Omdat hedendaagse beeldhouwers veel verschillende materialen gebruiken, heeft hij dat ook in dit ontwerp toegepast: marmer, goud, glas, hout, kunststof, diamant en vilt. Door een magnetisch systeem zijn de verschillende onderdelen van de ring eenvoudig te verwisselen.
De vorm van de ring maakt eenzelfde krachtige beweging in de ruimte als het IK-beeld van kunstenaar Jan van Munster. Dit is echter een mooie toevalligheid, want in tegenstelling tot latere ringontwerpers wist Jan Matthesius vooraf niet wie de winnaar van de Wilhelminaring was.
De ik
men zegt: ‘een illusie’, maar hier
lig ik toch, je kunt op me zitten
voel maar, hier op de grond
nog niet er in en ook dan
een harde werkelijkheid.
Wat wil ik? Nadenken over
wat ik ben, was, word, juist
als ik weg ben, voorgoed
en ik hoop nog niet vergeten
al maakt ook dat niet veel meer uit.
Remco Ekkers (1941–2021)
José Boyens, Lisette Pelsers, Henk Hesselius, Antoine den Ridder en Roel Teeuwen.
